Коммунизмді тежеу

Будда ғимараттарының орны табылған жер Ақбешім,Суяб

Самани әудетінің астанасы болған Бұхара мен Самарқанның қалаларын басып алған Қарахан билеушісі: Хасан Боғрахан

Қарахан сәулет өнерінің өзіне тән бір ерекшелігі:қалаларда Шығыс моншасы салынуы

Қарақытай-ң өзінің ішкі басқару жүйесіне араласпауын пайдаланған Қарахандықтар төл ақша шығарды: Самарқант пен Үзкентте

Әлсіз адам өз үлесіндегі жерді күштіге беріп, күшті адамның  қамқорлығына алатын Қарахандардағы қанаудың бір түрі-Коммендация

Сатұқ Боғрахан туысы Оғұлшақты кімнің қолдауымен жеңді-Саманилер

Сатұқ Боғрахан туысы Оғұлшақты жеңіп бағындырған  қалалары-Тараз Қашқар

Қарлұқ мемлекетінің ыдырауына байланысты батыста Жетісудан Испиджапқа және Шығыста Қашқарға дейінгі аумақ қараған мемлекет-Қарахан

Қарахандарда шаруалардың үлеске алған жерлерін алым-салық жинастырып отырған. Араб парсы деректерінде ондай үлескерлерді-Музари,барзигар деп атаған.

Қарахандарда Мұса хан тұсындағы астанасы-Қашқар

Баласағұн қаласында билік жүргізген Сатұқ Боғра ханның екінші ұлы-Сүлеймен ілік

Қарахандарда ихта яғни жер иелену арабша қалай аталған-Муқта

Х ғасырдың соңында Қарахандардың бүкіл Сырдария бойына билігін мойындаған-Газнеуилер

ХІ ғасырдың 40 жылдары Әли тегінің балаларына қарсы күресте жеңіп шығып таққа отырған-Тамғаш Бура хан(Ибрахим ибн Насыр)

Қарахандардың отырықшы халық егін бау-бақшамен айналысқан қыстақ кенттер орналасқан қалалар-Тараз,Талхир,Баласағұн

Самани әулеті  Қарахандарға қарсы тұру үшін кімдерден көмек сұрайды? Вассалы газнеуилерден

Сатұқ Боғра ханға ешбір қарсылықсыз берілген қала-Испиджаб

                                                        Қарақытайлар

Қарахан ханы шығыстағы шекарасын қорғауды тапсырады-Қарақытайларға

Қарақытай мемлекетін құрған орталық-азиялық тайпа Қидандар

Қарақытай мемлекетінің негізін қалаған- Елюй Даши

Елюй Даши Қарахандардың әлсірегенін пайдаланып өз әскерлерін Жетісудың орталық аудандарына кіргізеді-1125ж

Елюй Даши шекаралық қызметтен босаттырды-өз адамдарын

Елюй Дашы 1143 жылы қаза болған соң билікті қолына алған Әйелі Табуян

Табуянның 7 жылдық  билігінен кейін таққа-Баласы Иле отырады

1155ж Иле қайтыс болған соң  таққа отырады - Елюй Дашидың қызы Бұсұған

Қарақытайларда мұрагерліктің өзіндік ерекшелігі- Әйелдер мұрагер бола алған

Қытай деректерінде қидандардың мекен еткен жері- Ортал Азия, Солт Қытай, Уссури, Маньчжурия

1208жылы Қарақытайларды Шығыста жеңген  Наймандар

1137 ж. Ходжент жанында Қарахан  әскерлеріне ойсырата соққы  берген  мемлекет: Қарақытай

Араб, парсы деректерінде қидандардың тілі-Түрік  Тілдес

Жазба деректерге қарағанда Қарақытайларда әр үйден алынатын салық мөлшері- 1 динар

Араб тарихшыларының жазуына қарағанда Қарақытайлар билік жүргізген аймақ-Түркістан мен Мәуреннахр

Ляо мемлекетінің өмір сүрген жылдары-924-1125ж.ж.

Қарақытайлар мемлекетінің орталығы- Ғұз ордасы

Қарақытайларда ірі қалалар әкімі Гурханға төлеген жер салығы- Харадж

Жетісу жеріне келіп қоныстанған қидандар саны- 40000

Қарақытайлар Қарахан мемлекетінің ел басқару жүйесін- Сол қалпында сақтады

Хғ. Мұсылман деректерінде батысқа жылжыған қидандардың атауы-Қарақытайлар

Қарақытайлардың Қарахан мемлекетінің Орталық Азиядағы жерлерін басып ала бастаған уақтысы- ХІІғ. 40ж.

Қарақытай мемлекеті билеушісінің титулы- Гурхан

Қарақытайлар мен Қарахандар арасында Ходжентте болған ұрыс мерзімі- 1137ж.

1141ж. Қарақытайлар мен Қарахандар  арасында ұрыс болған жер-Қатуан

Қарақытайларға вассал болып, алым-салық төлеп отыруға мәжбүр болған ел- Қарахан

Қарақытайларға жылына 3000 алтын динар төлеп тұруға мәжбүр болған ел- Хорезм

Қарақытайлардың солтүстік шығыстағы көршілері- Наймандар

Хорезмде тақ үшін таласта Қарақытайлардың көмегімен ел билігін өз қолына алды- Текеш

1171-1172ж.ж. Қарақытайлардың Хорезмге  қайта шабуылдауының себебі- Шахтың салық төлеуден бас тартуы

1198-1204ж.ж. Қарақытайлар соғыс жүргізді- Ауғанстандағы Гурид тайпаларымен

Қарақытай мемлекеті құлады- 1212ж.

Қарақытайлардың жерлері біржола осы елдің иелігіне өтті- Наймандар

Қарақытайлардың солтүстік шығыстан көршісі: Наймандар

Қарақытайлар шығысында Гансу жерінде өзіне тәуелді етті: Ұйғырларды

Қарақытайлардың бағынышты халыққа салықты күшейткен кезі-12ғ 2-жарт

Қарақытайларға тәуелді болған оңтүстігіндегі жерлер-Хотан мен Балх

1210ж Қарақытайларға қарсы шыққан –Хорезм шахы

924-1125ж өмір сүрген Ляо мемлекетінің территориясы-Алтайдан-Тынық мұхитқа дейін

                                                Найман, Керей,Жалайырлар

Найман, керей жалайырлардың негізгі мекендеген жерлері-Монғолияның орта және Батыс аудандары

Найман мемлекетінің астанасы Балықты қай өзеннің бойында орналасқан Орхон

Керейіт мемлекетінің орталығы Битөбе

Найман, керей, жалайырлардың Қазақстанға қоныстана бастаған мерзімі- Хғ.

Керейттердің қазақтың ертедегі атақты тайпалардың бірі екендігін жазған-Рашид ад дин

Керейттерде малдың басты түрі Жылқы

Найман мен Керейлердің мемлекеттік билік жүйесінде жақсы дамыған  Іс-қағаздарын жүргізу

Монғолша «найман» дегеніміз- 8

Найман мемлекетінің аты шыға бастаған кезі-ХІІғ.екінші жартысы

Наймандарда егін шаруашылығы дамып, отырықшы қалалық өмір салты орын алған кез-Наркеш Дайын тұсында

Халықты күнкөріс тіршілікке баулып, бейбіт өмір салтына тартқан, сондықтан Білге хан деген атаққа ие болған- Инанч Білге хан

Осы хан тұсында Наймандар Қарақытай үстемдігінен құтылды- Инанч Білге

Найман билеушісі Күшліктің кімдерді қудалауы Жетісу тұрғындарының ашу ызасын туғызды? Мұсылмандарды

Найман ханы Күшліктің Жетісу мұсылмандарына озбырлығы тоқтады-Монғолдардың келуімен

Найман конфедерациясына қанша тайпа кірді? 8

Найман мемлекеті X-XII ғғ. қай жерде орналасқан? Хангайдан Тарбағатайға дейін

Шыңғысханға қарсы қырғыз, меркіт, найман одағы қалыптасқан құрылтай болған жыл- 1201ж.

Қырғыз, меркіт, найман одақтас қолы Шыңғысханнан ойсырай жеңіліске ұшыраған жері – Соғақ суаты(1201ж.)

Шыңғысханның Наймандарды біржола жеңген уақыты- 1204ж.

Найман мен Керейлердің мемлекеттік билік жүйесінде жақсы дамыған - Іс-қағаздарын жүргізу

Керейттердің тайпа аты осы өзенге байланысты- Керулен(Керлин)

Керейттердің жазуы- Көне түрік жазуы

ХІғ. екінші жартысында Керейт хандығының құрамындағы аймақ саны- 8

Керейт мемлекетінің шарықтау шегі- Х-ХІІғ.ғ.(Маркус пен Құршақұз тұсында)

«Егер олар бір-біріне жақын тұрса тебіседі, алыс тұрса кісінеседі»-деп айтқан Керей ханы- Құршақұз

Керей мемлекетінің екі бөлікке бөлінген уақыты-ХІІғ. аяғы

ХІІғ. аяғында Керейттердің территориясы- Долы өзенінен Қазақ тауына дейінгі аралық

Шыңғысханның Керейттерді жаулап алған уақыты- 1202ж.

ХІғ.аяғы-ХІІғ. басында керейттер мен монғол хандықтары жақсы қатынаста болғаны туралы дерек- Монғолдың құпия шежіресі

«Монғол жеріндегі ІХ-ХІІІғ.ғ. өмір сүрген керейлер-күшті дамыған ел. Олар тек Шыңғысхан әскерінен әлсіреді. Олар көне түрік жазуын пайдаланған»-деп жазған-Рашид ад-Дин

Шыңығсханның Жалайыр тайпасынан шыққан ең жақын адамы, әрі ақын, әрі батыр- Мұқылай

Шыңғыс хан «күй үн чінсан тәйжі» атағын алған Шыңғысханның  сол қанатының түменін басқарған - Мұқылай

Шежірелерде Шыңғысханның бірде аңдасы, бірде досы  ретінде сипатталған- Жамұқа

Шыңғыс хан Жамұқаны жеңу үшін одақтасты-Керейт ханы Торымен

1201ж. аргун өзені бойында өзін  гурхан деп жариялаған- Жамұқа

Тарихшы Әбілғазыханның «Түрік шежіресінде» жалайырлар- Шыңғысханның тұтқындары

Қазақ халқының құрамына кірген жалайырлар орналасқан аймақ- Жетісу

Жалайырларда басқару жүйесі- Хандық билік

Жалайырларда басқару жүргізілді- Ұлыстық жүйемен

Жалайырлар туралы мәлімет кездеспейді-Парсы,араб

Жалайырлар туралы мәлімет кездеседі-Моңғолдың құпия шежіресінде

Жалайырларда хан билігінің ең басты басқару орталығы- Орда

Жалайырларда ұлыстардың ішкі істерін жүргізушілер- шербилер

Жалайырлардың көршілес тайпалары- меркіт, таңғұт, монғол.

Жалайырларда малдың басты түрі- Жылқы мен қой

Шыңғыс ханның заманында Сартақ ноян туралы дерек айтады-Қ.Жалайри

1211-1213жж Жетісудағы билік қай  найман билеушісінің қолына өтті  – Күшілік

8 ғасыр жазба деректерде Орхон  өзені мен Алтай тауының аралығында  өмір сүрген: Наймандар

Шыңғыс хан мен Керей ханы Ванханнан жеңілген Найман ханы Бұйрық қашып тыылды: Енисей қырғыздарына

Созақ суатында құрылтайды ұйымдастырушы найман ханы: Бұйрық хан 

Жазба деректерде Аргун, Селенгі, Керулен Орхон өзенінің бойында тұрған: Керейіттер

Керейіттің батыс жағында көршілері: Ұйғырлар болды

Монғол мемлекеті құрылғанда олардың хатшылары: Керейіттерден

Монғол тарихшысының жазуы бойынша Улан-Батор қаласының орналасқан жері: Керейіт ханы Торы жайлауы болған

Торы ханның жайлауы –Талан,Дабан,Науыр

Торы ханның қыстауы-Өткел өзені,Орман күрке,Төле, Қамысты,Құланды,Кеңөткел

Керейт мемлекетінің орталығы Битөбе орналасқан жер: Улан-Батор қаласының маңы, Хан Тәңірі тауының шығысы

Құршақұз тұсында Керейіт хандығы бөлінді: Оң, сол, орта бөліктерге

Құршақұз хан билігінің алғашқы кезеңінде жеңіліп тұтқынға түседі: татарларға

Құршақұз өлгеннен кейін таққа отырған баласы: Торы

Жалайыр-да әскери басқару жүйесі бөлінді: ондық, жүздік ,мыңдық

Жалайыр-да Түменбасылар  мен мыңбасыларды сайлаған: -хан

Алтайдың Қара Ертісіндегі Орүнгу маңын мекендеген найман ханы-Бұйрық хан

Далалық өлкеде билік еткен  найман ханы-Даян

Ван ханға қарсы Көксу Сәуірік бастаған әскерін аттандарды-Даян хан

Даян ханның ұлы Күшлік Шынғыс ханнан қашып –Жетісуға келді

Жазба деректерде Орхон, Керулен, Селенгі, Аргун өзендері бойларында тұрған-Керейттер

11ғ 2-Жартысында Керей, жыркиы, қоңқай,соқай, тутау, Албат, тунхай, қыркун атты 8 аймақ кірген хандық-Керейт

Жазба деректерде мәлімет өте аз кездесетін Керейт ханы-Сарық хан

Торы ханның жастығын пайдаланып, билікке таласқан-өгей әкесі Ылжыйдой

Монғол дерек-де Хилок, Селенгі өзені б-да Орхон өзені жоғарғы ағысы,Қарақорым таулы қыраттарында өмір сүрген тайпа-Жалайыр

       Бұйрық ханның (қырғыз,меркіт, найман одағы Шыңғыс хан мен Ван ханнан   жеңіліске ұшыраған жер? Соғақ суаты 1201ж

 Даян Ван ханға қарсы  аттандырды? Көксу сәуірікті

            XI ғ II жартысында Керей хандығының құрамына кірген 8 аймақ? Керей,жиркиы, қоңқай, сақай, тутай, албат, тунхай,қыркун

           Татарларды жеңіп, Құршақұз бен баласын тұтқындап босатқан-күйеу баласы  Сарық

            Торының жастығын пайдаланып, билікті өз қолына алғызғысы келген- өгей   әкесі Елжыидой

 

                                                        Қыпшақтар

Қыпшақтардың этникалық құрамы қалыптаса бастаған уақыт- VII-VIIIғ.ғ.

Қыпшақтардың этникалық құрамындағы бөлік саны- 2 (Батыс бірлестік және шығыс бірлестік)

Қыпшақтардың батыс бірлестігіндегі тайпа саны-11

Қыпшақтардың шығыс бірлестігіндегі тайпа саны- 16

Қыпшақ  тайпаларының ішіндегі ең беделдісі-Бөрілер

Дешті Қыпшақтағы Қыпшақ халқының қалыптасуына зардабын тигізген- Монғол шапқыншылығы

Қыпшақ билеушілері осы тайпа өкілдері болды- Елбөрі

Қыпшақтардың тарихи қалыптасқан көшу бағыттары туралы дерек береді-Араб деректері

Қыпшақтарда хандық биліктің орталығы- Орда

Қыпшақтарда хандық бюиліктің орталығы Ордада тұрды-Хандық өкіметті билеушілер

Қыпшақтарда әскери басқару жүйесі қалай бөлінді- Оң қанат, сол қанат

Қыпшақтарда оң қанаттың Ордасы-Сарайшық(Жайық бойында)

Қыпшақтарда сол қанаттың Ордасы- Сығанақ(Сырдария бойында)

ХІІІғ. Қыпшақтар Арал маңында билік жүргізген тайпалары- Қаңлы, қарлұқ, жікіл

XІ ғасырда оғыздар қай тайпаның  соққысынан кейін талқандалды Қыпшақтардың

XІ ғасырда қыпшақ хандығының  қолына толығымен көшкен қағанат  жері-Оғыз

ХІғ. Қыпшақтар иелігіне өтпеген жер-Жетісу

Орыс деректерінде Қыпшақтардың атауы- Половшылар(далалықтар)

ХІІ ғасырда Қыпшақтар Арал маңына билік жүргізгенде олардың құрамына енген тайпалар: Қарлұқ, қаңлы, жікіл

ХІ ғасырдан бастап Қазақстанның барлық жеріне иөлік еткен қыпшақтарға қарамады: Жетісу жері

Қыпшақтарды шаруашылықтың қосымша түрі: аң аулау

Еврей саяхатшысының жазуына қарағанда қыпшақтар аңды: садақпен аулаған

Дунай бойына жетіп жайғасқан қыпшақтарды венгрлер қалай атады-«Кундар» немесе «Кумандар»

Хорезм шахы Атсыздың Қыпшақтарды жеңген жылы-1133ж.

Хорезм шахы Текештің Отырар билеушісі Алып Деректің әскерін өз жағына шығарып, басып алған қаласы- Сығанақ

XІғ.ортасында қыпшақтар қай  өзеннен батысқа қарай жылжыды Еділ

ХІІІғ. басында Сыр бойындағы қалалар үшін талас жүрді- Хорезм мен Қыпшақ хандығы арасында

Қыпшақтарң жер жағдайы мал өсіруге өте қолайлы. Малдың көптігі соншалық, ондай мал ешбір елде жоқ – деп жазған- Ибн Баттута

Қыпшақтардың арба үстіне тігілген үйлерін 10 немесе 22 өгіз тартады – деп жазған- П.Карпини, Г.Рубрук

Қыпшақтардың сиыр малын да өсіретіндігін жазған- Ибн Баттута

Қыпшақтарда өсірілген мал түрі- Төрт түлік мал

Қыпшақтарда байлықтың өлшемі- Жылқы саны

Ауған, Иран, Египет, Үнді жерлерінде Қыпшақ жылқыларының бағасы- 100-500 динар

Қыпшақтар тары мен күріш өсірген – деп жазған- Петахья

Қыпшақтар бидай, арпа, тары өсіреді, тамақтарының негізгі түрі тарыдан жасалады- деп жазған- Әл-Омари

“Қыпшақтар даласы” (Дешті Қыпшақ) атанған аймақ: Алтайдан Еділге дейін

“Қаңлылар қыпшақша сөйлейді екен”-дегенді айтқан саяхатшы Плано Карпини

М.Қашғаридың дерегінде қыпшақтарда құл атауы- Яланкуг