Бактериялардың генетикалық сипаттамасы

1892 жылы орыс ботанигi Д.И.Ивановский алғаш рет темекi өсiмдiгiнен инфекциялық экстрактын  алды. Осындай экстракт, бактерияларды ұстап қалатын сүзгiден өткен, инфекциялық қасиетке ие болды. 1898 жылы голландық ғалым Бейеринк кейбiр сүзгiден өткен сұйықтықтың инфекциялық табиғатын белгiлеу үшiн “вирус” терминiн енгiздi. Жоғары тазаланатын вирустың сынамаларын алуда үлкен жетiстiктерге жеткенiмен және химиялық табиғаты жағынан нуклеопротеиндер (ақуызбен байланысқан нуклеин қышқылдары) екенi анықталғанына қарамастан бөлшектердiң өзi ұстатпайтын, өте ұсақ жұмбақты болып қала бердi, себебi оларды өте ұсақ болғандықтан жарықтық микроскоп арқылы көру мүмкiн емес. Сондықтан да вирустар, 30 жылдары ашылған электронды микроскоппен бiрiншi болып анықталған биологиялық құрылымдардың бiрi болды.

III. Бактериялар клеткасында  өсімдіктер мен жануарлардың  клеткасында болатын элементтердің  барлығы кездеседі. Бактериялардың тіршілігінде ферменттердің атқаратын рөлі зор. Олардың бір бөлігі (эндоферменттер)    бактерияларда синтез, тыныс алу процесін реттесе, ал екіншілері (экзоферменттер) бактериялар арқылы қоршаған ортаға бөлініп шығады. Сондай-ақ олардың тіршілік етуі үшін көміртек пен азот өте қажет. Бактериялар азотты белоктан, амин қышқылдарынан, аммоний тұздарынан, нитраттардан алады, кейбіреулері атмосфера азотын сіңіреді. Бактериялар көміртекті көптеген көмірсулардан, спирттерден, органикалық қышқылдардан, т.б. алады. Органикалық қосылыстардағы көміртекті сіңіретін бактерияларды гетеротрофты, ал атмосферадағы көміртекті сіңіретіндерді автотрофты бактериялар деп атайды. Бактериялар ауа бар жерде де (аэробты бактериялар), жоқ жерде де (анаэробты бактериялар) өсіп-өнуге бейімделген. Өсімдіктер мен жануарлар қалдықтарын минералдандыру арқылы бактериялар табиғаттағы зат айналымына қатысады. Мысалы, бактериялар өсімдік қалдығына әсер еткенде, оның құрамындағы крахмал, пентозандар, целлюлоза, пектин заттары су мен көмір қышқылына ыдырайды. Тірі организмдерге шіріту бактериялары әсер етсе, ондағы азот қосылыстары аммиакқа айналады. Ал топырақтағы нитрификациялаушы бактериялар аммиакты азот қышқылы тұздарына дейін тотықтырады. Бактериялар топырақ құнарлылығын қалыптастыруға, химиялық элементтердің геохимиялық жолмен алмасуына қатысады, антибиотиктерді, амин қышқылдарын, витаминдер мен ферменттерді, т.б. қосылыстарды түзеді. Бактериялар тамақ және жеңіл өнеркәсіптерінде (сүт тағамдарын әзірлеу, зығырды жібіту, т.б.) кеңінен пайдаланылады. Бактериялық сілтісіздендіру, бактериялық шаймалау – кентастар құрамындағы бағалы кендерді (уран, мыс,алтын, т.б.) микроорганизмдер көмегімен ерітінділеп алу әдісі. Металдарды бактериялық сілтісіздендіру арқылы бөліп алу әдісімен өндіру 16 ғасырдан белгілі болған. Бірақ ол кезде бактериялардың металдарды сілтісіздендірудегі рөлі белгісіз болды. 1947 ж. американың микробиологтары Холмер мен Хинкелл кеніш суында бұрын белгісіз Thіobacіllus T. ferrooxіdans бактериясының бар екенін анықтады және оның сульфидті минералдардың барлық түрін, күкіртті, темірді, сондай-ақ Сu+, Se2-, Sb3+,U4+ элементтерін қышқылдығы (рН) 1,0 – 4,8, температурасы 5 – 35Ә болатын ортада тотықтыра алатынын дәлелдеді. Бұл бактериялардың 1 г кендегі, немесе 1 мл кен суындағы мөлшері 1 млн-нан 1 млрд-қа дейін болады. 1958 ж.АҚШ-та мысты T. ferroоxіdans бактериясымен сілтісіздендіру әдісі патенттелді. КСРО-да бұл жөніндегі зерттеулер 20 ғасырдың 50-жылдарында басталды. Оның нәтижесінде зерттеушілер сульфидті минералдарды, темірді, күкіртті тотықтыратын бактериялардың жаңа (Leptospіrіllum L. ferrooxіdans, Thіobacіllus organopatus, Thіobacіllus thіooхіdans, т.б.) түрлерін ашты. Түсті металдарды кеннен бактериялық сілтісіздендіру әдісімен алуда бактериялардың тиондық түрі – T. ferrooхіdans көбірек қолданылады. Бактериялық сілтісіздендіру процесін жылдамдату үшін кенді ұнтақтап немесе кен үгіндісін (концентратын) жете араластырып, алынған қойыртпақты аэраттап және бактериялардың әрекетке жарамдылығы толық сақталатындай температура мен қышқылдылықты (рН-ты 1,5 – 2,5 шамада) біркелкі ұстау қажет. Бұл жағдайда 1 мл концентраттағы бактерия клеткаларының саны 109–1010 жетеді. Бір сағат ішінде, осындай мыс концентратынан 0,7 г/л, мырыштан 1,3 г/л; қалайыдан 0,2 г/л өнім ерітіндіге түседі. Қалайы мен алтыны бар үгіндіден 70 — 80 сағат ішінде 90% пайдалы кенді (металды) бөліп алуға болады. Бактериялар сульфидтерді жүздеген, мыңдаған есе тез тотықтырады, ал екі валентті темірдің (Fe2+) тотығуын химиялық әдіске қарағанда 2Һ105 есе жылдамдатады. Ашық әдіс үш валентті (Fe3+) темір және бактериясы бар әлсіздеу күкірт қышқылының (H2SO4) судағы ерітіндісін үйіндідегі кенге шашыратып себу арқылы іске асырылады. Жер астылық әдісте ерітінді айдау ұңғымасы арқылы кенге жеткізіледі, ал құрамында металы бар ерітінді ұңғыма арқылы жер бетіне шығарылып, гидрометаллургия зауытына жіберіледі. Бактериялық сілтісіздендіру әдісімен алған металдың өзіндік құны химиялық сілтісіздендірумен салыстырғанда бір жарым – екі есе төмен болады. Бактериялық сілтісіздендіру әдісі Қазақстанда алғаш рет Қоңырат, Николаев кеніштерінде қолданылды. Азотбактериялар  – атмосферадағы азотты биологиялық жолмен топыраққа қайта сіңдіретін микроорганизмдердің бір тобы. Бұларды алғаш рет француз ғалымдары 1882 ж. М.Жоден, 1885 ж. М.Бертло анықтаған. 1893 ж. орыс ғалымы С.Н. Виноградский азот сіңіруші микроорганизмді таза күйінде бөліп алған, ал 1901 ж. Голландия ғалымы М.Бейеринк аэробты бактерияларды тапқан. А. 2 үлкен топқа бөлінеді: жоғ. сатыдағы өсімдіктердің тамырында түйнек түзетіндер (қ. Симбиоз); топырақта бос күйінде кездесетіндер. Қазіргі кезде соңғысының 30-дан астам түрі белгілі. А-дың пішіні таяқша тәрізді, ұзындығы 2 – 3 мкм, диам. 4 – 6 мкм. Сырты қабықшамен қоршалған. Кейде бұлардың сыртында қатты қалың қабығы (циста) болады. А-дың көпшілігі аэробты, яғни ауа бар жерде тіршілік етеді. Аммоний тұздарын, нитриттерді, нитраттарды, амин қышқылдарын қорек етеді. Ауадағы азотты бойына сіңіріп, оны өсімдік тамырларына қажет қосылыстарға айналдырады да, әр түрлі витаминдер, ауксиндер бөліп шығарып, өсімдіктің өсуін жақсартады. А-дың арасында спора түзетін бактериялар, яғни анаэробты бактериялар да кездеседі. Олардың ұзындығы 1,5 – 8 мкм. Бұлардың белсенділігі аэробты бактериялармен салыстырғанда төмендеу болады. Ауадағы молек. азоттың басқа хим. элементтермен әрекеттесуі А-дың клеткаларында ғана жүреді. Өсімдіктердің азотқа тапшылығын табиғи жолмен қамтамасыз ету үшін А-дан түрлі тыңайтқыштар алынады. Осы тыңайтқыштармен өсімдіктер тұқымын, ағаш қалемшелерін дәрілейді. Соның нәтижесінде өсімдіктер тез өсіп, өнімділігі артады. Көптеген таксономиялық топтардан  түратын бактериялар әлемін Берджи  анықтамасында төрт бөлімге топтастырылған:

- грациликуттер (Gracilicutes, gracilus - жүқа, нәзік, cutes -тері, қабыршақ) - клетка  қабырғасы жүқа бактериялар, грам  терістер; бұл - фото- және хемотрофтылар, лито- және гетеротрофтылар, аэробты  және анаэробтылар;

- фирмикуттер (Firmicutes, firmus - қалың, мықты) - клетка қабырғасы қалың  бактериялар, грам оңдылар, авто- және  гетеротрофтылар, аэробты және анаэробтылар;

- тенерекуттер (Tenericutes), грам  теріс; клетка қабырғасы жоқ; бүл  микоплазмалар;

- мендозикуттер (Mendosicutes), архебактериялар - клетка қабырғасының қүрылымы, рибосомалық мембрана қүрылысы  мен рибосомалық РНҚ ерекшеліктері  бар автотрофтылар.

1977 жылы Везе және Фокс 16S және 18S - рРНҚ толық емес қатарын  сараптау барысында прокариоттарды  бактерия және архей әлеміне  немесе эубактерия және архебактерия  деп бөлуді үсынды. Прокариоттардың  таксондарын  ажырату үшін қазіргі  заманғы  жіктелу жүйесі фенотиптік  сипаттамамен бірге акуыздар  мен ДНҚ молекуласының  анализіне  негізделген. Биотехиологияда метаболизмнің  өзгеше әртурлілігінің арқасында  әсіресе энергиямен камтамасыз  ететін анаэробты реакцияларында, азот фиксациялау, метан түзуге  және баска да реакцияларға  кабілеттілігінен бактериялар кеңінен  қолданылады. Биохимиялық үрдістер  бойынша әртүрлі бактериялардың  бірбірінен айырмашылыктары айқын  көрінеді, ал көпклеткалы эукзриотты  организмдерді салыстыратын болсақ  айырмашылыктары .айтарлықтай жоғары  емес. Өндірістік прокариоттар көміртегі  және энергиямен қамтамасыз ететін  органикалық субстратта өсіріледі. Олар әдетте тек бір органикалық  заттан немесе кез-келген азот  көзінен  клетканың барлық компоненттерін  синтездейді. Анаэробты  бактерияларды қоректенуі бойынша  ажыратады: 1. Гидролиздік бактериялар немесе ацидоген Д олар субстраттың алғашқы гидролизін темен молекулалы қосылыстарға дейін ыдыратады; 2. Гетероацетатты бактериялар, сірке қышқылын синтездейді; 3. Метаногенді бактериялар метан түзеді. Оларды сутегін қабылдайтындар - литотрофтылар және сірке қышқылымен қоректенетін метаногенді бактериялары - ацетотрофтылар деп атайды; 4. Сульфатредукциялаушы және денитрификациялайтын микроорганизмдер, субстрат ішінде азот және күкіртті пайдаланады. Gracilicutes бөліміне жататын  аэробты, грам теріс бактериялар  (таяқшалар және кокктар) биотехнологияда  кеңінен қолданылады:

- Pseudomonas туыстығы, топырақта, суда, ағынды суда, органикалық және  өсімдік қалдықтарында кездеседі; хемоорганотрофтылар, субстрат ретінде  әртүрлі органикалық заттарды  колдана алады - ақуыз, май, көмірсулар, сонымен қатар гумусты заттарды;

- Azotobacter туыстығы, таяқша  пішінді, қозғалғыш бактериялар. Атмосферадағы  азотты фиксациялайды, топырақта  кеңінен таралған;

- Rhizobiwn туыстығы, түйнек бактериялары, атмосферадагы азотты симбиозды  түрде фиксациялайды;

- Agrobacterhim туыстығы, фитопатогендер, Ті-плазмиданы aлy көзі.

- Methylococcus және Methilomonos туыстықтары, қозғалмалы және қозғалмайтын  кокктар және таяқшалар. Хемоорганотрофтылар. Олар үшін көміртегі және энергияның  көзі тек қана метан және  метил спирті;

- Acetobacter және Gluconobacter туыстыктары, этил спиртін сірке қышқылына  дейін тотьқтырады;

- Thiobacillus туыстығы, хемолитотрофтылар, күкірт және оның қосындыларын  метаболиздейді, Ұсақ таяқша клеткалары, спора түзбейтін, облигатты анаэробтар. Энергияны күкірті бар қосылыстарды  тотықтырғанда алады, көміртегі  көзі ретінде көмірқышқыл газын  пайдаланады. Өте қышқыл ортада  кебеюге қабілетті. Топы-рақта, су  қоймаларында, ағынды суларда, күкіртті  бүлақтарда кездеседі.

Грациликут бөліміне цианобактериялар да кіреді (жасыл-көк балдырлар). Олар грам теріс, прокариоттар, көп қабатты клетка қабыргасының ішкі жағында пептидогликанды қатар орналасады. Цианобактерия клеткаларында ішкі цитоплазмалық мембрана (тилакоидтар) жүйесі дамығандыктан фотосинтез процесі жүреді, фотопигменттер тән.

Firmicutes бөліміне жуан грам  теріс кокктар мен таякшалар, сонымен қатар актиномицеттер, оған  үқсас коринебактериялар мен  микобактериялар жатады. Клетка  қабырғаның тығыздығы гликозидтік  байланыспен байланысқан N-ацетилглюкозамин  және N-ацетилмурам қышкыл қалдықтарынан  парралель орналасқан гликан  молекулаларынан тұратын пептидогликанға  негізделген. Гликанды молекулалар  көлденең пептидті байланыспен  байланысқан. Осыдан полимердің  атыя -пептидогликан деп атайды. Грам оң бактериялардың клетка  қабыр-ғасында пептидогликан қүрғақ  салмағының - 40-90%-ын алады, ал грам  теріс бактерияларда - 5-10%. Өндірістік биотехнологияда биологиялық нысан ретінде келесі бактерия топтары қолданады:

- Streptomyces, Leuconostoc, Pediococcus туыстықтары грам оң кокктар, хемоорганотрофтар, факультативті анаэробтар, көмірсуларды ашыту барысында сүт қышқылы, сірке қышқылы, қүмырска қышқылы, этанол және комірқышқыл газы түзеді. Топырақта, өсімдік бетінде, сүтте және сүт өнімдерінде кеңінен кездеседі.

- Bacillus туыстығы, грам он, спора түзуші бактериялар, таяқша пішінді аэробтар. Бүрында таяқша пішіндес бактериялардың барлығын бациллалар (bacillus - кішкентай таяқша) деп атайды. 1875 жылдан соң неміс ботанигі Ф. Кон шөп таяқшасы спора түзетінін ашты, сол жылдан бастап спора түзе алатын таяқша пішінді бактерияларды - бациллалар, ал спора түзбейтіндері - бактериялар атай бастады. Бациллалар топырақта, суда, жануар мен адам ішегінде және өсімдіктердс кездеседі. Сонымен қатар, адамдарда, жануарларда, жәндіктерде және өсімдіктерде ауру тудыратын түрлері анықталған.

- Lactobacillus туыстығы, грам оң  таяқша пішінді бактерия, анаэробты  және факультативті анаэробтылар, гомо- және гетеро-ферментативті;

- Corynebacterium туыстығы, грам  оң, түйреуіш пішіндес (шок-пар тәрізді) (согупе - шоқпар) таяқшалар, аэробЧы  және факультативе анаэробты, хемоорганотрофтылар, қышқылға төзімді;

- Arthrobacter туыстығы, грам оң  аэробты, хемоорганотрофтылар, сапрофитті, гумустық органикалық заттарды  ыдыратады;

- Propionibacterium туыстығы, бүтақталған  немесе дұрыс пішінді таяқшалар, түйреуіш пішіндес немесе жіп  тәріздес, грам оң, факультативе  және облигатты анаэробтар, хемоорганотрофтылар. Көмірсуды ашытқанда пропион  және сірке қышқылын, көмірқышқыл  газын түзеді. Сүт өнімдерінде, қатты  сырларда, теріде, асқазан-ішек жолдарында  кездеседі. Mendosicutes бөліміне  бес  архебактерия тобы жатады:

- метан түзуші бактериялар, Melhanomonas, Methanophilus және т.б.;

- аэробты күкірт тотыктырушы, Sulfolobus;

- анаэробты, күкіртті күкіртсутекке  тотыксыздандырады, Тһегmophilus, Desulfococcus;

- галобактериялар, 20-25%-дык  еріген тұзға төзімді, Наіососcus, Halobacterium;

- термоацидофильді, хемоорганотрофтылар, рН 1-2 және 60°С температурада көбейе  алатын аэробты бактериялар, Thermoplasma. Актиномицеттер  Берджи анықтамасы  бойынша Firmicutes бөліміне жатады, клетка  қабыргасы  қалың, грам оңды бүтақталып  тармақталған бактериялар (actis - нүр, myces - саңырауқүлақ, өңез). Актиномицеттер - прокариоттар, клетка қабырғасы  құрамында пептидогликан бар,  бірақ олар көп клеткалы, күрделі  даму циклді, спора, спора тасушыларды  түзеді. Актиномицеттердің көптеген  туыстығы мен түрлері аэробтар, сонымен қатар анаэробты, факультативті  анаэробтылары да кездеседі, қоректік  субстратқа талғам-паз емес, тығыз  қоректік ортада өскен кезде  субстратты және ауалы мицелий  түзеді, вегетативті жолмен көбейеді. Streptomyces туыстығында шамамен  500-дей  түрі бар, субстратты  және ауалы  мицелий түзеді. Бұл  туыстыққа  жататын актиномицеттерде  мицелий  фрагментациялау жолымен  таяқша  және сфера тәріздес  клеткаларға  бөлінеді. Ауалы гифтердің  үшында  көбеюге арналған конидиеспоралар  бар. Актиномицеттер споралары  әдетте  термостабильді емес. Micromonospora туыстығына  жататын актиномицеттерде ауалы  мицелий болмайды, субстратты мицелийде  бірен-саран споралар түзеді, оларды  стрептомицеттер секілді антибиотиктер  өндірісінде қолданады. Frankia туыстығы - бұршақты емес қосжарнақты өсімдіктерде  түйнек түзетін актиномицеттер (бүрген, қандыағаш, жиде және т.б.). Түйнек  клеткалары гиф массамен толып  тұрғанда, сфера немесе түйреуіш  тәріздес ісініп түрады. Өсімдіктермен  селбесіп өседі және түйнегінде  атмосферадағы азотты сіңіре  алады. Микро-аэрофильдер. Актиномицеттермен  жалпы филогенетикалық бұтақтасатын  нокардия тәрізді актиномицеттер - таяқша тәрізді және дүрыс  емес пішінді бактериялар. Кейбір  туыстықтың өкілдері бұтақталады  — Corynebacterium, Mycobacterium, Nocardia және т.б.  Нокардия тәрізді актиномицеттердің  клетка қабырғасы арабиноздар  және галактоздардан, сонымен қатар  миколды және көп мөлшерде  май қышқылдарынан тұрады. Жалпы  алғанда актиномицеттер геосмин  атты затты түзетіндіктен  топырақты  түзу үрдістеріне қатысады. Геосмин  топыраққа белгілі бір  өзіне  тиесілі иіс береді. Актиномицеттер - актиномикоз, нокардия - нокардиоз, микобактерия - туберкулез, коринебак-терия - дифтерия  деген ауруларды тудырады. Продуценттің  келесідей касиеттеріне де қөңіл  аудару қажет: әртүрлі қөміртегі  көзін қолдану қабілеттілігі,  қосымша өсу факторларын қажет  етуде минимальды көрсеткіш, кей  жағдайларда белсенді продуцент  болғанымен қоректік ортадағы  көміртегі көздерін толығымен  қолданбайтынмен салыстырғанда,  көміртегі көздері бар ферментациялық  қоректік ортада субстратты толық  қабылдау қабілеттілігіне ие, бірақ  продуценттің биопродуцирлеу белсенділігі  төмен болғаны дұрыс. Керісінше,  мұндай жағдайларда мақсатты  өнімнің бағасы қымбаттайды, қосымша  тазалау және ферментациялық  ортадан өнімді бөліп алу қиындықтары  туындайды. Қолданылатын  биоинсектицидтер, биотыңайтқыштар,  био-деструкторлар ретінде микроорганизмдердің  штамдарына баға беру талаптарына  сай, басты функциясы мен қатар  (қауіпті жәндіктерге жоғары уыттылығы,  атмосферадағы азотты сіңіре  алуы және су, топырақты ластайтын  органикалық қосылыстарды ыдырату  белсенділігі) температураға, рН  көрсеткішіне және қоршаған микрофлораға, топырақтың әртүрлі ингредиенттеріне, табиғи ылғалды жағдайға, басқа  микрофлораға бейімделгіштігіне  үлкен көңіл бөлінуде. Жоғары энтомопатогенді  биоинсектицидті штамм адамға  да, жануарларға да қауіпсіз болуы  қажет. Оның уытты қабілеті  сақтағанда түрақты болуы қажет,  препарат жәндіктерге тез эсер  ету қажет; ферментациялық үрдісте  арзан субстратта биомасса онай  өсуі тиіс. Ластанған территорияларда  биоремедиация жасау мақсатында  ксенобиотиктер биодеструкциясында  микроорганизмдердің әр-түрлі таксономиялық  топтардан штамдардың қауымдастығын  сүрыптап алған жөн. Біртіндеп,  ксенобиотиктердің биодеструкциясында  әртүрлі микроорганизмдердің бірігіп  биокатализдік әрекеттерімен бірге  үйлестірілген жұмысты жасау  талап етілді. Бастысы, штамм-деструктор  тиісті ферменттер синтезін детерминациялайтын  деградациялық плазмидалар санына  жеткілікті ие болуы қажет. Атмосферадағы  азотты бекітетін түйнек бактериялар  селекция-сын жүргізгенде кейбір  ерекшеліктерін ескеру қажет.  Әлбетте, штамм жоғары азотфиксирлеуші  кабілетке ие болуы кажет, белгілі-бір  өсімдік иесіне арнайылы болуы,  ризосфералы микрофлора қауымдастығында  конкуренттік қабілетке ие болуы  керек. Сонымен қатар, биотынайтқыштар  ретінде қолданғанда, сұрыптауға  басқаша тәсіл қажет. Биоңайтқыштарды  тек бұршақ тектес өсімдіктерге  ғана емес, басқа да өсімдік  дақылдарына қолдану мақсаты  үшін белгілі бір микроорганизм  түріне сәйкес жаңа "шатастыру"  әдістері тағайындалуда.

                                                          Қорытынды

Құрылымдылық жағынан  клетка деп есептелмесе де вирустар арқылы организмнің тұқым қууы жөніндегі  мәселе қаралғанда олардың атқаратын  рөлі өте зор. Вирустар пішіні, көлемі және күрделігі жағынан әр түрлі: Оларды жұқтыратын немесе денесіне өндіретін  клетка иелерінің шеңбері де тым  кең, дегенмен, әрбір вирусқа тең  қасиет – иесін таңдау. Кейбір вирустар бактериофаг (бактерияларды жегіштер) деп аталатын бактерияларға жұғады. Бактериофагтар формасының ерекшелігімен көзге  түседі. Бүтіндей вирустардың  өзіне тән белгілері бар: бұл  белгілердің кейбіреулері оларды клеткаға ұқсастырмайды, ал енді біреулері зерттеушілерге клеткалар немесе организмдер ретінде  тәжірбие жасауға мүмкіндік береді.Біріншіден, вирустар өте кішкентай: олар  тіпті  тым ұсақ прокариоттық клеткалар  өте алмайтын сүзгілерден өтіп кетеді. Вирустар электрондық микроскоптан олардың суреттерін алмай тұрып, әлдеқайда бұрын ашылған індеттілігі  сүзгіден алынғанда байқалған. Бір  бактериялық клеткада мыңдаған вирус  бөлшектері түзіледі; мұндай өсімталдық вирустар бөлшектерінің клеткадан  шығуын, клетканың лизисіне, яғни өліміне  жиі соқтырады. Басқалары, мысалы, ісік РНҚ-вирустары, клетканы жармай-ақ шығады. Ал жалпы көптеген биологиялық шығу тегі бар молекулалар кішкене  вирустардан көлемі жағынан үлкен  болады. Екіншіден, өздерінің көлеміне сәйкес, вирустар тіпті микроплазма  клеткасымен салыстырғанда да құрылысы өте қарапайым. Вирустық  бөлшектер  негізінен нуклеин қышқылының орталық  өзекпен (ДНҚ немесе соған жақын  РНҚ) және капсид деп аталатын сыртқы белоктық қабаттан тұрады. Нуклеин  қышқылы вирустық тұқым қуу потенциалын  тасымалдайды, ал белок екі түрлі  қызмет атқарады: вирустық клетка иесінен  тыс кезінде нуклеин қышқылын қорғайтын қабықша және жұғатын  клетканың түрін анықтайтын ерекшелігін  қамтамасыз етеді. Бірқатар вирустарда тек қана РНҚ, басқа біреулерінде – тек қана ДНҚ.Үшіншіден, вирустардың  клеткалардан (прокариоттық және эукариоттық) айырмашылығы, олар өз бетімен өмір сүре алмайды. Көбею үшін бір клеткаға жұғуы шарт, ал өз бетімен вирустық бөлшек бар-жоғы ерекше хатталған бейтарап химиялық заттардың жиынтығы секілді. Олардың міндетті клеткаішілік тоғышарлық тәуелді тіршілігі, көбею үшін жұқтырылған  клеткасының механизмдерін өзіне  бағындырып, мақсытына пайдалануы ойландыратын іс. Сөйтіп, клетка иесі және оған жұқтырған  вирус өзара өте тығыз байланыста, бірақ бұл байланыстың шығу тарихы белгісіз. Кейбір бактериялардың тұқым  қуалайтын мүмкішіліктерінің аздығы соншама, олардағы бар ақпарат өздерінің белоктық қабықшасын кодтауға жетеді. Олармен клеткалар немесе бір клеткалы организмдер тәрізді жан-жақты тәжірбие жүргізуге болады. Патогенділігіне (улылығына) байланысты өсімдіктер мен жануарларға  және адамдарға қауіп төндіруі мүмкін. Сонымен қатар, тұқым қуу проблемаларын, мутациялық процесті, иммунитетті, биохимияны және жалпы молекулалық биологияны зерттегенде өте ыңғайлы тәжірбие объектісі болып табылады. Вирустарды тірі организмдер қатарына қосуға бола ма? Бұл таза теориялық сұрақ.