Алюминий. Алюминийдің маңызды табиғи қосылыстары және олардың Қазақстандағы кен орындары

  
 
 
Алюминий. Алюминийдің маңызды табиғи қосылыстары және олардың Қазақстандағы кен орындары  

    
 
 
 
 
 
 
 
Периодтық жүйедегі орны және атом құрылысы.  

• Алюминий – III топ, негізгі топша элементі, р - элемент. Алюминийдің жалғыз тұрақты изотопы 27АІ бар. Сыртқы электрондық қабатының құрылысы-3s23p1, осыған байланысты алюминий +3 тотығу дәрежесін көрсетеді.

 

Сыртқы электрондық қабатының құрылысы

 

•  +13   Al )2 )8 )3

 

осыған байланысты алюминий +3 тотығу дәрежесін көрсетеді.

Табиғатта кездесуі:

 

• Табиғаттағы металлдардың ішінде 1- ші орында.
• Химиялық элементтер арасында оттек пен кремнийден кейін 3-ші орында.
• Алюминий – белсенді болғандықтан табиғатта бос күйінде кездеспейді, тек қосылыстар күйінде кездеседі. Көбінесе алюмо-силикаттар құрайды.

 

• Каолинит– силикаттар класындағы сазды минерал. Химиялық формуласы  - Al2О3 * 2SіO2* 2H2О.
•  Қытайдағы фарфор сазы өндірілетін Коо-Лин тауыныңатымен аталған. Түсі таза күйінде ақ, көкшіл, қоспаларына қарай – қызыл, қара, ашық жасыл. Каолинит керамика өндірісінде, фарфор мен фаянс, металлургияда шамот кірпішін, бұрғылау ерітіндісін дайындауға, құрылыста,қағаз өндірісінде, алюминий тотығын алуда қолданылады.

 

• Корунд– оксидтер класының минералы. Химиялық формуласы Al2O3.
• Түсі көкшіл сұр, сары қоспаларына қарай әр түрлі түске боялады. Корундқа аз мөлшерде титан кіріккен жағдайда көк түске (сапфир), ал хром кіріккен жағдайда қызыл түске (лағыл) боялады.  
• Корундтың кен орындары Қазақстанда (Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Семізбұғы)

• Боксит (Францияның Les Baux деген жерінде бірінші рет табылғандықтан осылай аталған) – тау жынысы, алюминий металы алынатын негізгікентас.
•  Бокситтен бояу, фарфор, шыны абразивтер, қара металлургияфлюсі, мұнай тазартатын сорбент алынады. Бокситті пісіріп цемент, электр пештерінде балқытып электркорунд алады.
•  Қазақстанда негізгі Боксит кендері Торғай өңірінде (Амангелді бокситті ауданы) орналасқан.

Физикалық қасиеттері:  

•  Күміс түстес ақ металл
• Жеңіл ( 2,7 г/см3)
• Өте иілімді, жұмсақ
• Электр және жылуөткізгіштігі өте жоғары
• Қайнау темпераьурасы – 650 С
• Кристал торы-көлемді орталық куб.

• Белсенді Me (Mek акт. қатары), бірақ алюминий ыдыс + O2; H2 
• 4Al0 +3 =
• Al- тотықсыздандырғыш
• Al2O3 –қабықша қалыңдығы: 0,00001мм
• Al2O3 –күңгірт m, жемірілуге тұрақты

 

 

 

Химиялық қасиеттері

• Сұйық алюминий оксид қабыршақтың ішінде тұр. Егер оксид қабыршақ бұзылса, алюминий оттекпен де, сумен де әрекеттеседі:

 

 

• Бейметаллдармен:

 

•  Қышқылдардағы сутекті тотықсыздандыранды:

 

 

• Азот қышқылымен әрекеттеспейді, себебі оның бетінде                тығыз қабыршақ пайда болып енжарланады.

 

• Екідайлы қасиеті

                                                                    

 

Алынуы:

 

• 1827 неміс химигі Вёлер алды:

 

• AlCl3 + 3K = 3KCl + Al

 

• Ал өнеркәсіпте: 

 

• 2AL2O3                     4Al + 3O2

 

Қолданылуы:

Үйге:

 

•  §35. Алюминий. №7,8 жаттығу, 9 кесте сызу