Сервис аясындағы кәсіпорын қызметін ұйымдастыру және жоспарлаудың теориялық негіздері

2.2 «Алдияр» мейрамханасының  негізгі экономикалық көрсеткіштеріне  талдау

 

Енді «Алдияр» мейрамханасының  қаржылық қызметін талдауға тоқтала  кетейік. Мейрамхана қызметінің экономикалық нәтижесін талдау оның жұмысының  аса маңызды бағыттарының бірі болып  табылады. Ол бекітілген нормативтердің орындалуын және мейрамхана қызметінің қаржылық нәтижелерін басқаруға  мүмкіндік береді.

«Алдияр» мейрамханасының  қаржы-экономикалық жағдайы кестелі түрде 5-кестеде көрсетілген:

5-кесте – «Алдияр» мейрамханасының технико-экономикалық көрсеткіштері

 

№	Көрсеткіштер	2011ж. теңге	2012ж. теңге	2012жылды 2011 жылмен салыстырғандағы ауытқулар (+/-), теңге
1	2	3	4	5
1	Тауар айналымы	35 784 375	46 574 692	+ 10790317
2	Соның ішінде. мейрамхана дайындаған өнімдер	28 043 062	33 773 549	+5730 487
3	Сатып алынатын тауарлар бойынша	17 735 313	22801 143	+5065 830
4	Жұмыскерлердің саны	24	39	+15
5	Жұмыскерлердің орташа айлық  жалақысы	24 858	28 461	+3 603
6	Өндірістік шығындар	14 470 625	14 629 845	+159 220
7	Жалпы ішкі өнім	11 313 750	21 944 847	+10 631 097
8	Табыс	19 508 844	29 384 619	+9 875 775
9	Тауар айналымының рентабельділігі	0,36	0,53	+0,17
Ескертпе: [25]әдебиет мәліметтері  негізінде жасалған

 

Өндіріс шығындары 159 мың  теңге болды (11%), бұл көрсеткіш 2010 жылы мейрамхананы күрделі жөндеу жұмыстарына кеткен шығындармен түсіндіріледі. Жалпы табыс 103% өсіп, тауар айналымының рентабельділігі 2012 жылы- 53%-ды құрады. Жұмысшылар санын айтарлықтай көбейтіп, қызмет сапасы жақсартылды. Сонымен қатар, жалақы мөлшері көбейтіліп, табыстылық деңгейі 93%-ға өсті.

Енді төмендегі мәліметтерге сүйене отырып кәсіпорынның 2012 жылғы қаржылық жағдайын 2011 жылмен салыстырып көрейік.

 6-кесте – «Алдияр» мейрамханасының қаржылық жағдайы

 

№	Аталуы	өлшем бірлігі	2011 жыл	2012 жыл	2012 жылдағы өзгерісі (+/-), теңге
1	Жеке капитал	млн.тг	68 000 000	90 000000	22 000 000
2	Жалпы міндеттер	мың.тг	64 000	72 000	8 000
3	Өндірістік қорлар	мың.тг	45 000	57 000	12 000
4	Дебиторлық қарыз	мың.тг	54 000	68 000	14 000
Ескертпе: [25]әдебиет мәліметтері  негізінде жасалған

 

2012 жылдың көрсеткіштерін 2011 салыстырғанда жеке капиталдың 25,5% өскені байқалады, нәтижесінде жалпы міндеттер үлесі 11%-ға өсті. Дебиторлық қарыздар 2011 жылға қарағанда 20,5%-ға өсті. Өндірістік қорлар 26% -ға көбейді.

Аталған көрсеткіштерге мейрамхананың  ішкі факторларымен бірге сыртқы факторлар да ықпал ететіні анық. Яғни, тұрғындардың жалпы өмір сүру деңгейі жақсарып, мемлекеттің жалпы ұлттық өнімі өсіп, инфляция өсімшесі төмендеді.

7-кесте – 2010-2012жж. қор және заем қаржы-қаражаттарының құрылымы

 

Көрсеткіштері	2010ж.		2011ж		2012 ж.
	мың тг.	%-бен	мың тг.	%-бен	мың тг.	%-бен
1	2	3	4	5	6	7
1. Меншікті қор	15744	100	395955	100	411699	100
2. Ұзақ мерзімді міндеттеме	-	-	-	-	-	-
3. Ағымдағы міндеттемелер	4752	100	25132	100	29857	100
а) қысқа мерзімді несиелер	-	-	-	-	-	-
б) несиелік қарыз	-1208	60,8	12323	49,0	11115	37,2
в) салық қарыздары	5933	39,2	12809	51,0	18742	62,8
4. Барлығы:	20496	100	421087	100	441556	100
а) меншікті қор	15744	94,8	395955	94,0	411699	93,2
б) ұзақ мерзімді міндеттеме	-	-	-	-	-	-
в) ағымдағы міндеттемелер	4752	5,2	25132	6,0	29857	6,8
Ескертпе: [25]әдебиет мәліметтері  негізінде жасалған

 

Кестеден баланс пассиві  құрылымында меншікті қордың үлес салмағын көре аламыз. Оның баланс валютасына қарағандағы  үлес салмағы, жыл басына 94% және жыл  аяғына 93,2% құрайды. Кестеде мәліметтерінен мейрамхананың ұзақ мерзімді міндеттемелері мүлде жоқ екенін көре аламыз, ал ағымдағы міндеттемелер жыл басына 6% және жыл аяғына 6,8%-ы құрады және пассив құрылымында шамалы ғана орынды алады. Соңғы көрсеткіштер мейрамхана активтерін, өздерінің қаржы-қаражаттар есебінен қалыптастырғанын көрсетеді. Берілген мәліметтер «Алдияр» мейрамханасының  қаржы мүмкіншілігінің тұрақты  екендігін растайды.

 «Алдияр» мейрамханасының тауарайналымының жылдамдығының төмендеуі үрдісіне негізінен 2012 жылдың басында мен аяғындағы өнім қалдықтардың көлемінің көбеюі ықпал етті. Егер 2012 жылдың басында өнім қалдықтары көлемі 33,8 млн.теңгені құраса, жылдың аяғында 63,1 млн.теңгеге дейін жетті.

8-кесте – «Алдияр» мейрамханасының тауарлық балансы

 

Көрсеткіштер	2011 жыл млн.тг	2012 жыл млн.тг	Ауытқу (+,-) млн.тг	Тауарайналымының өзгеруіне  ықпалы (+,-) млн.тг
Жыл басындағы тауарлық қор	209,2	243,0	33,8	33,8
Тауарлардын ағымы	2656,3	3169,3	513,0	513,0
Тауарлардың жоюлуы	1.8	1,0	-0,8	0,8
Жыл соңындағы тауарлық қор	243,0	306,1	63,1	-63,1
Кәсіпорынның тауарайналымының көлемі	2620,7	3105,2	484,5	484,5
Ескертпе: [25]әдебиет мәліметтері  негізінде жасалған

 

Кәсіпорынның тауарайналымы 2011 жылы 2012 жылмен салыстырғанда жыл басындағы тауарлық қордың болуы негізінде және тауарлардың ағымы 513,0 млн.тг негізінде 484,5 млн.теңгеге дейін өсті. Бірақ жыл соңындағы тауарайналымның көлемінің өсуі арқылы тауарайналымының өсу динамикасы төмендеді.

Сонымен «Алдияр» мейрамханасының экономикалық талдау көрсеткіштері және қаржылық коэффициенттер кәсіпорынның бүгінгі таңда тұрақты екендігін, бірақ рентабельділік деңгейімен, оның толу мөлшерінің төмендеуі қауіпі бар екенін көрсетеді.

 

3. «Алдияр» мейрамханасы қызметін ұйымдастыру және жоспарлау жүйесін жетілдіру

 

 

1. «Алдияр» мейрамханасының қызметін тиімді ұйымдастыру жолдары

 

Курстық жұмыстың екінші бөлімінде «Алдияр» мейрамханасы – қоғамдық тамақтану кәсіпорындарының қалыптасқан даму деңгейін көрсететін қорытынды талдау, алынған және барынша бағаланған ақпарат, компанияның неғұрлым шынайы стратегиялық даму бағдарламасын жасап шығаруға көмектеседі. Маркетингтік зерттеулердің негізінде жасалған келесі қорытынды пікірлер, біздің көзқарасымыз бойынша, кәсіпорынның анағұрлым тиімді даму стратегияларын анықтауға көмектеседі:

• Тағамды дайындаудың технологиялық деңгейі өте жоғары, дегенмен бәсекелестік қабілеттілікті жоғарлату үшін ішімдік сусындарының ассортиментін кеңейту керек;
• Тұтынушыларға қызмет көрсету жоғары деңгейде, сатып алушылардың барлық тілектері әр кезде уақытылы және сапалы орындалмайды, клиенттермен (қонақтармен) байланысты жұмысты жетілдіру қажет;
• Өнімнің өзіндік құн деңгейі қанағаттанарлық, ұйымдастырылған іс шаралар негізіндегі резервтер барлық мөлшерде қолданылуы керек;
• Жарнама компанияның қажеттіліктеріне сәйкес келмейді және «Алдияр» мейрамханасының тиімді, бірақ үнемді жарнама концепциясын құруға бағытталған шаралар кешенін іске асыру қажет;
• Компанияның дәрежесі азаматтардың кішігірім шеңберінде ғана жоғары деңгейде, мейрамханасының орналасу жеріне байланысты сәйкес барлық кең танымдылық жоқ.

Компанияның қаржылық тұрақтылығы  қанағаттанарлық, дегенмен мінсіз

емес кәсіпорын дамуының жетілдірілген стратегиясын іске асыру, оның деңгейін көтеруге мүмкіндік береді.

Стратегия мейрамхананың  күшті жақтарына және бәсекелік  мүмкіндіктеріне сәйкес болу керек. Біздің көз қарасымыз бойынша  ұсынылған, стратегияға компанияның  ұйымдасқан біліктілігі мен ресурстары тарапынан дауыс берілген, сондықтан  ол жоспарланған екі жыл ішінде нақты  жүзеге асу мүмкін [27].

Мейрамхана копоративтік стратегиялық міндетін анықтай отырып, стратегияның барлық деңгейлері арасында үйлесімділікке қол жеткізу керек.

Екінші деңгейдің орталық  стратегиясы - өндіріс стратегиясы, компанияның жалпы стратегиясымен қатар жүре отырып қаншалықты мөлшерде толық және нақты анықталып, жүзеге асырылады. Бұдан басқа, қоғамдық тамақтану нарығының жоғары жылдамдықпен дамып жатқандығын ескеру керек. Ол келесі факторлармен байланысты:

• экономиканың дағдарыстан шығуы және халықтың орташа табысының өсуі;
• барлық уақыты кәсіпкерлік қызметке жұмсалатын бизнесмендер санының өсуі, сондықтан олар қоғамдық тамақтану кәсіпопрындарының сапалы қызметтерін көп мөлшерде қажет етіп келеді;
• республика халқының салыстырмалы түрде жинақталған орташа жасымен (30 жасқа дейін), яғни қоғамдық тамақтану қызметтерін тұтынудың жоғары потенциалды мүмкіндігімен және жастардың бос уақытын белсенді және алуан түрлі өткергісі келуі тілегімен;
• халық мәдениетінің жалпы деңгейінің жоғарлылығымен.

«Алдияр» мейрамханасының  өңдірістік сферасында (саласында) жұмыс  анағұрлым жақсы деңгейде. Ол жерде  жетілдірілген стратегияның жүзеге асырылуында ешқандай мін жоқ.

Кәсіпорын экономикасы ішімдік  сусындарының түр түрлілігін бір  қалыпты кеңейтумен талап етеді. Ол коньяктың, шарап пен арақтың  таңдаулы сорттарын еңгізу арқылы жүзеге асады. Жалпы алғанда, қалыптасқан жағдай таңдаулы ішімдік сусындарын сату арқылы кафенің қоғамдық тамақтану нарығының секторларына енуіне қолайлы жағдай туғызады. Көптеген сұрақтырдың шешілмегендігін де айта кеткен жөн. Қазақстандағы ішімдік сусындарының нарығы өте жақсы дамыған, бұл өз кезегінде «Алдияр» мейрамханасына қоғамдық тамқтанудың таңдаулы орны ретінде имиджін (дәрежесін) көтеруге мүмкіндік беретін ішімдік сусындарының көптеген жоғары дәрежелі түрлерін сатып алумен байланысты еш қиындық болмайды.

 «Алдияр» үшін табыстардың негізгі көзі болып кәсіпорынның өз өнімін сату болып табылады.

9 кесте – «Алдияр» мейрамханасының табыстар мен шығындарының жоспары

 

Көрсеткіштер	2011 жыл	2012 жыл
Сатудан түскен табыс	100,0	113,1
Болашақ мерзімдегі сату өсімінің %	12,7	13,1
Өнімнің өзіндік құны	85	95
Жалпы пайда	15	18,1
Салық (10%)	1,5	1,8
Таза пайда	13,5	16,3
Болашақ мерзімге %	115,2	121,0