Менеджмент теориясы

Басқарудың жаңа парадигмасының негізгі ережесі біздің мемлекетте төмендегіше:-нарықтық әдістің майысқақ үйлесімді реттелу.Нарықтың экономикаға өту ауыр үрдіс, онда белсенді роль атқаратын мемлекет.

• Нарықтық шаруашылық субъектісі ашық, әлеуметтік –бағдар жүйесінде қалыптасып, қызмет етеді.
• Барлық дәрежеде өзін-өзі басқару және шаруашылықта полицентрлік жүйемен басқаруға көшу.
• Нарықтық үйлесім және әкімшілік басқару әдісі мемлекеттік мекемелердің экономикалық секторларында жүзеге асыру.

Соңғы жылдары елімізде реформа негізінен үш бағытта  жүргізілуде: қаржыландырудың бір  қалыптылығы, нарықтың қатынастағы әлеуметтік сфераға көшіру, жалпы масштабты мемлекеттік өндірістерді жекешелендіру, базалық өндіріс орындарын шетел компанияларына сату. Реформалар көптеп шығарылғанмен, өткізілген шаралармен айналысып, нәтижесін көрмей отырғанымыз, бұл реформалардың қажетсіз екенін дәлелдеді.

     Реформаның  негізгі радикальды шын мағынасында  болуы керек. Көлемді және масштабты  радикальды реформадан тереңде  нақты радикальға көшу керек.  Радикальдың және нәтижелілік-мемлекетіміздің  экономикалық саясатының нағыз реформалық кретерийті. Яғни, экономикалық саясаттағы реформа өткізілген шаралардың сонымен бағаланбай, нақты нәтижесімен бағалануы керек. Өтпелі экономика толыққанды нарыққа ұласты деп айтуға болмайды.

       Жаңа  реформаның сатысы басталды бұл шын мәнінде радикальды –либеральды реформа, жаңа механизм. Дегенмен, нарықтық қатынастың дамуы мен қалыптасу мақсаты  приоритет қалпында қалады, себебі оларсыз экономикалық өсімнің бірқалыпты және жоғары болуы мүмкін емес.

         Біз мынаған нақты жауап беруіміз керек, қандайда болмасын радикальды реформа, экономикалфық саясат елімізді гүлдендіруге әкелмейді, егер де ұйымдастырылған, әсіресе экономикалық қылмысқа қарсы күрес жүргізілмесе, заңдылық, еліміздегі жеке адамның қауіпсіздігі заңды түрде қорғалмаса. Мемлекеттік басқару жүйесін, оның мүшелері мен аппараттарын түгелдей реформалау қажеттілігі туды. Осының барлығы мемлекеттік функцияның нарықтық жағдайында және бірнеше басқару ұйымдарының жойылу негізінде, мемлекеттің тікелей араласуының негізінде берілген.

        Қазақстандағы реформа орталығы  жекеменшікке қатнастың және  жеделдетілген мемлекеттік меншікті  жекешелендіруге жаңаша қарым-қатынасының  әркезде және жаңаша қарауы. Жеделдетілген  соншалық, стратегиялық маңызды  өндіріс орындардың бәрі жекешелендірілуі аяқталып келеді, олар жалпы ұлттық мақтанышымыз еді, шетел структураларына кейде жасырын сатылып жатқаны сонша, бұның бәрі еліміздің экономикалық қауіпсіздігіне үлкен қауіп қатер төндіріп отыр.

         Жекешелендіруге осындай қарым-қатынастың  өзі әлеуметтік маңызы бар денсаулық сақтау объектілеріне, білім және мәдениеттің болашақта экономиканың өсуіне тежеу болады. Бірақ негізінен жекешелендіру аяқталды. Осы жекешелендірілген объектілер экономиканың инвестициялық қайнар бұлағы бола отырып, өндірістің өсуіне үлесін қосады деп сенеміз.

         Осындай операциялар финанс секторында  шетел компанияларының қатысымен  өткізілуіне жол бермеу керек,  еліміздің алдыңғы қатарлы банктардан  айырылып қалмау үшін тиым  салуымыз қажет. Сондықтан, елімізде  шетелдің финанс структураларына сан жағынан шектеу қойылған. Бұны ұлттық және еліміздің экономикалық қауіпсіздігі талап етеді. Басты өндірістер, яғни базалық өндіріс орындары өсу, даму нүктелері болар еді. Бірақ, олар шетел компанияларының қолында, олар капиталды Қазақстаннан тыс жерге алып кетеді, оның болашақта қайтуы белгісіз. Сондықтан, Қазақстанға сұранысы мол, конкуренттік қабілеті бар өнімдерді көбейтуге, сол саладағы өндірісті жандандыруға жұмыстанады. Солардың ішінен әсіресе, экспортқа шығарылатын өнімдерді шығару, жоғары техникалық өндірісті дамыту. Еліміздің экономикасын көтеру үшін шетел инвесторларын шақыру жайы тұр еді. Қазақстанның инвестициялық саясаты отандық және шетел инвестициясына тұратын. Дегенмен Қазақстанның объективтік жағдайына баға беретін басты және ішкі жеке инвесторлардың қоры болатын. Экономикадағы шетел инвестицчясы айтқанда, басты тура және портфельді жеке инвесторлар туралы айтылған еді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ

 

 

Қоғамдағы экономикалық байланыстың дамуы мен өндірістік масштабтың өсуі басқару процесін қиындатты. Нарықтық байланыста дамығанға дейін басқару функциялары универсалды сипатқа ие болды. Өндірісті басқару өндіріс құралдарының иелері арқылы жүргізіледі, бірақ капиталды концентрациялау процесінде қоғамдық өндірістің жаңа ұйымдық формалары пайда болды, мұның өзі басшылық еңбектің жеке түрлерін басқару функцияларын кеңейтті.

       Басқару объектілері ретінде қоғамдық өндірістің әр түрлі ұйымдық формалары танылады: салалар, бірлестіктер, акционерлік қоғамдар, мекемелер, жеке еңбектік қызмет немесе ұйымдар.

        Дамыған экономика қоғамдық еңбекті нақты пропорцияларда тарату қажеттілігін тудырады. Жеке сферамен өндіріс саласы халық шаруашылығының құрамдас бөлігі бола отырып жеке комплексті құрайды. Сондықтан, өндірісті басқару қоғамдық өндірістік мекемелер мен салалар, сфераларды ұйымдастыру бойынша жоспарланған қызмет.

         Қоғамдық процестерді басқару адамның қарым-қатынастары арқылы жүзеге асырылады. Басқарушылық қарым-қатынастар бірлескен қызметті ұйымдастыру бойынша адамдардың байланыстары. Қоғамдық өндірісті басқарушылық қарым-қатынастарға басқарушылық әсер етуді жүзеге асыру мен дайындау процесіндегі адамдардың әрекеттерін қамтиді. Басқарушылық қарым-қатынастар экономикалық әлеуметтік, саяси және басқа да қоғамдық қатынастармен байланысты.

            Өндірісті басқару қатынастары  адамдар тұрғысында көрсетілсе, онда жеке сипатқа ие. Егер  басқару нақты экономикалық жүйелермен  байланысты болса, жүйеішілік  қатынастар пайда болады.

      Менеджменттің тағы бір анықтамасына сәйкес оның жұмыс істеу міндетіне жататыны - қолда бар адам мен материалдық ресурстар негізінде тиімді кәсіпорын құру.

   Қазақстанда менеджменттің қолданылуы оның методы мен қолданылу сферасынан көрінеді.

        Егеменді мемлекет өзінің стратегиялық мақсатын менеджмент жүйесіне тарихи, экономикалық, табиғи ерекшелігімен бай елге қолданады. Бұл әлемдік мәселе, оны азғантай мерзімде орындау мүмкін емес, бұған нақты әдістер және басқару үрдісі қажет.

       Осылардың  ішінде ілгерілеген маңызды үрдіс бұйрықты экономикаға айналу, нарықтық жүйенің қалыптасуы, базалық басқару әдісімен байланыстылығында еді.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

 

1. Макаров С.Ф. Менеджер за работой.-М., моладая гвардия, 1989.  (26 – 29 бет)
2. Руководитель коллектива. Наше общество сегодня и завтра. –Л., 1924-23 ст.(20 – 25 бет )
3. Бобрыщев Д.Н. Основные категориитеории управления. М.: 1988-189 ст.(30 – 35 бет )
4. Гвишиани Д.М. Организация и управление. М. Наука, 1972-535 ст. .(120 – 128 бет )
5. Оксфордский учебный словарь английского языка (А.С. Хориби – Оксфорд: Изд-во Оксвордского ун-та, 1974-англ. яз). .(13 – 15 бет )
6. Шағын кәсіпкерлікті басқару. О. Сәбден. А. Тоқтанова. «Білім». Алматы,  2002 ж. .(32 – 35 бет )
7. ҚР-сы Президентінің 1997 жылы 6 наурыздағы «Шағын кәсіпкерліктің дамуына мемлекеттік қолдау көрсетуді күшейту және белсендіру шаралар туралы» жарлығы Казахстанская правда. 1997ж. .(3 – 4 бет )
8. Экономика предприятия. В. П. Грузинов. В. Д. Грибов. Финансы и статистика. Москва, 2001г. .(12 – 18 бет )
9. Қазақстан экономикасы. К. Р. Нұрғалиев. «Қазақ университеті». Алматы, 1999ж. .(36 – 38 бет )
10. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік. «Экономика». Алматы, 2003г. .(28 – 35 бет )
11. Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру. М. Қ. Баймұхашева. Оқу құралы. Атырау, 2004ж.(65 – 68 бет )
12. Кәсіпорын экономикасы. Г. Ө. Жолдасбаева. «Экономика». Оқу құралы. Алматы, 2002ж. (35 – 36 бет )
13. Кәсіпорын экономикасы. А. Қ. Мейірбеков. Қ. Ә. Әлімбетов.  «Экономика». Алматы, 2003ж. .(45 – 48 бет )
14. З.Е. Старобинский «Как управлять персоналом». – 1997 г. .(50 – 55 бет )
15. В.В. Глухов «Основы менеджмента» - М., 2000г. .(26 – 28 бет)
16. К.Г. Ахметов «Өндіріс менеджменті» - Орал .2001г. .(40 – 48 бет )
17. В.Е. Герчикова «Менеджмент» -М:1998г. .(15 – 25 бет )
18. Акофф Р. Планирование будущего корпорации.— М’, 1985. Браков А.Е. и др. Можно ли управлять предприятием вместе?/Под ред. И.П. Фаминского и А.И. Наумова.— М., 1990. .(37 – 45 бет )
19. Виханский О. С., Наумов АЯ. Менеджмент: человек, стратегия, организация, процесс.— М., 1995. .(45 – 55 бет )
20. Виханский О.С., Наумов А.И. Практикум по курсу «Менеджмент»/Под ред. А.И. Наумова.— М., 1998. .( 75– 85 бет )

Шекшяя С.В. Управление персоналом современной организации.—  М.,