Трансгенді ағзалар формация мен медицинада қолданылуы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                           Қорытынды

 

       Қорытындылай келе трансгенді  ағзалар әр түрлі биологиялық  активті биотехнологиялық заттарды  синтездеу және бағалы белгілері  бар жануарлардың жаңа тұқымдарын  алу үшін қолданылады. Болашақтағы  ғылыми жобаларда қойдың, сиырдың, ешкінің немесе мегеженнің сүт  бездерінен интерферон, инсулин  сияқты жо лдары ойластыруда. Мысалы жоғарыда жазылғандай Р.Хаммер тәжірибесінде алынған 192 торайдың 20-сы трансгенді болып табылады. Трансгенді торайлардың 11-інде бөтен геннің қызметі байқалды яғни олардың қанында адамның өсу гормонының көп мөлшері синтезделді. Г.Брем лабораториясында осы генді зиготалардың пронуклеустеріне иньекцияланғаннан кейін реципенттерге 268 зигота тасымалданды. Алынған 7 торайдың біреуі трансгенді болып шықты.

      Р.Хаммер және Г.Брем қызметтестерімен адамның өсу гормонын микроинъексиялау арқылы трансгенді үй қояндарының көжектерін алды. ВИЖ-дің биотехнология лабораториясында ірі қара малдың Өсу гормонын енгізу арқылы трансгенді қоян алынған және ол ген жаңа организмде жұмыс істеген (Л.К.Эрнст және басқалары)

       Трансгенді шошқалар, адамның өсу гормонын инъекциялау негізінде, Р.Хаммердің (1985) және г.Бремнің (1986) лабораториясында алынды. Бұл шошқалардың кейбіруінің қанының плазмасында адам гормонының жоғарғы деңгейде екені анықталған.

       Мамандардың айтуы бойынша, трансгенді ауылшаруашылық малдары – ХХІ ғасыр тірі биотехнологиялық фабрикасы болуы керек, олар зкологиялық жағынан ең ірісін жасап,оларды басқа тірі клеткаларға таза енгізуді айтады, құнды белок препараттарын өндіретін негізгі көз болуы тиіс. Бүгін оның іргетасы қаланып және әдістемелік негіздері жасалынған, тек осы ғылыми-техникалық жетістіктерді ауыл-шаруашылық малдарымен істелетін жұмыстармен ұштастыру солардың деңгейіне жеткізу керек.

       Қазіргі кезде зерттеушілер төмендегі  мәселелерге көңіл бөлуде:

1. Бір түрдегі генді ғана емес хромосоманың бүтін бөлігін ауыстыру мүмкіншілігін зерттеу, ол үшін УАС негізінде құрылған кітапхананы пайдалану
2. Онкологиядағы бағыттардың бірі онкогендерді ауыстыру, яғни мутантты экспрессиялпары рак ауруын тудыратын гендерді ауыстыру
3. Өсу гормондарының гендерін инсерция. Ірі қара малдада, өсу гормонының қосымша гендері бар, трансгенді жануарлардың әлдеқайда жылдамырақ өсетіні байқалған
4. Адам үшін донорлық органдар дайындалатын гендерді жауарлар клеткаларына тасымалдау.

       Трансгендік жануарларды жасау  адамзат тарихының барлық ұзақтығында  қақтығысқан көптеген мәселерді  шешуге әсерін тигізеді. Бұл ең  алдымен азық-түлік мәселесі және дәрі-дәрмек перпататтарын жасау және оларды жеткілікті көлемде алу мәселесі. Соматикалық клетканың ядросы осы организм туралы толық генетикалық ақпаратқа ие, егер бұл ақпаратты іске асыру үшін барлық жағдайлар жасалса, онда жекелеген тұқымның генетикалық көшірмелерінің шексіз санын алуға болады      

       Қазіргі кезде мал шарушылығында  трансгенді іс жүзінде қолданудың  мынадай перспективті мүмкіндіктері  қаралуда: ауыл шарушылығы өнімінің сапасын жақсарту, ауруларға тұрақтылық, сүтте және басқа да биологиялық сұйықтықтарда рекомбинанттық белоктарды алу, ксенотрансплантация үшін шошқалардың генетикалық модификациясы, жануарлар моделдерін жасау.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                           Қолданылған әдебиеттері:

 

1. С.Ж. Стамбеков, В.Л. Петухов. Молекулалық биология

 

2. С.Ж. Стамбеков. Генетика. Түзіліп, толықтырылған екінші басылымы, 2002

 

3. Т. Қасымбаева, Л. Аманжолова, Ж. Әкімов, Р. Сәтімбекұлы. Тіршіліктану. Алматы “Рауан”, 1997

 

4. Т. Қасымбаева, К. Мұхамбетжанова. Жалпы биология. Алматы, 2006

 

5. А. Сартаева, М. Гильманов. Жалпы биология. Алматы, 2006

 

6. К. Мұхамбетжанов. Ген және селекция негіздері. Алматы “Санат”, 1996

 

7. Б.К. Бейімқұл. Генетика. Алматы, 2000

 

8. С.Ә. Әбілаев, Е.О. Қуандықов. Медициналық биология және генетика. Алматы “HAS”, 2006