Сымон Будны

       Сымон Будны (1530 - 1593)

Сымон Будны беларускі асветнік,гуманіст і рэфармацыйны дзеяч, таленавіты пісьменнік,бліскучы феолаг і гісторык.Нарадзіуся ен у в.Буды(Мазовия).Адукацыю атрымау у кракауским універсітэце.У 1558 г прыехаў у Вільню,каб працаваць там настаунікам у пратэстанцкай школе.Каля 1560 г па запрашэнню Мікалая Радзівіла Чорнага ен прыехау у клецк на пасаду пратэстанцкага прапаведніка.З гэтага часу усе яго жыцце у дзейнасць звязана з Беларуссю.Будны блізка сышоуся у нясвіжскім старастам М.Кавячынскім,а таксама з пратэстанцкім прапаведнікам у Нясвіжы А.Крыштоускім.Яны ствараюць у Нясвіжы друкарню, і у 1562 г. Выдаюць напісаную на беларускай мове кнігу «Катехизис, т.е. наука стародавняя христианская от своего письма для простых людей языка русского в вопросах и ответах собраных на.Галоуная мэта «Катеехизиса»бла прапаганда рэфармацыйнага вучэння. «Катехизис» выкарыстоувауся таксама і у якасці падручніка у беларускіх пратэстанцкіх школах. 11 кастрычніка 1562 г. З несвіжскай друкарні выйшла другая кніга- «Об аправдании грешного человека перед богом».

  У гэты час Будны вядзе перапіску з рускім вальнадумцам Арцеміем, які жыве па суседству у Слуцку.У светапоглядзе Буднага адбываецца рашучы пералом.Нездаволены памяркоунасцю кальвінізму, Будны парывае з ім і пераходзіць на больш радыкальныя рэфармацыйныя пазіцыі антытрынітарнізму.18 красавіка 1563 Будны з Клецка пасылае  у Цюрых шведскаму тэалагу Булінгеру,у якім ужо адкрыта выказвае сумненне у праудзівасці догмату троіцы.У сабратстве з Л.Крышкоускім Будны выдае 1564 г. «Беседу святого Юстина-философа и мученика с, Трифоном-иуделем».Пасля смерці м.Радзівіла Будны у 1565 пакідае Клецк.Ен жыве у якасці прапаведніка у Халхаве,у 1570 г-у Заслауі (пад Мінскам),у 1573 Будны атрымлівае месца прапаведніка у Лоску(каля Маладзечна),які належыу беларускаму магнату Яну Кішку.

У сярэдзіне 60 гадоу Будны пачау перакладваць біблію на польскую мову.Ен старанна вывучае разныя варыянты «свяшчэннага пісання», супастауляе іх,выкідвае і выпрауляе тыя мясціны, якія здаюцца яму фальшывымі.Да буднага яшчэ ніхто так рашуча не крытыкавау «Біблію», нават яго настаунікау Ларэнца Бала і Эрзам  Ратардамскі.

У 1570 г. У нясвіжскай друкарні быу надрукаваны «Новы завет».Аднак яго выдаушы браты Кавечынскія і Крышкаускі прадмовы і зауваг Буднага, зрабілі змест у тэксце перакладу,не дапусцілі перастаноукі асобых кніг.Будны адмовіуся прызнаваць гэты пераклад сваім.У 1574 г. ен другі раз надрукавау, ужо у Лоскай друкарні, свой пераклад «новага запавету», дадаушы да яго прамову і заувагі. Як зазначыу польски гісторык І.Мерчынг, пераклад 1574 г.-«прадпісання» Будны першая у свеце спроба крытыкі «Новага запавету».На надставе вывучэння «свяшчэннага пісання Будны прышоу да вываду, у ім не упамінаецца боская троіцца , што гэта  зроблена пазней з’яуляецца фальсіфінацыяй царкоунікау, што Хрыстос не бог, а проста чалавек; што няма ні пекла, ні рало , ні бессмяротнай душы. Гэта ж Будны пісау і у другіх выданнях ,якія выходзілі на працягу 1574г. «О двух природах Христа», «Против детокрещения», «По поводу аргументов Сильвера», «Краткое докозательство, что Христос не является таким же богом,как отец» и др.).Усе гэтыя кнігі убачылі свет у Лоскай друкарні.У гэтым жа годзе мыэтай прапаганды свайго рэлігійна –філасовскае вучэння Будны звяртаецца з пісьмом да англійскага гісторыка-пратэстанта Д.Фокса.Ліст у Англію павез англійскі купец Р.Рытэр,які прыязджау да Буднага у Лоск ваенай 1574г. Свае рэлігійна-філасофскае вучэнне Будны у 1574 г. аддау на суд беларускай радыкальна-рэфармацыйнай грамодскасці.На многалюдным сходзе беларускай і інтэлегенцыі у доме В.Цяпінскага вучэнне Буднага было ухваляна.У 1574 г. у Лоскай друкарне выйшау у славуты твор Буднага «О главнейших положениях христианской веры», у якім ен абагульніу свае рэлігійна-філасофскія вывады.У 1576 г. Будны пераклау на польскую мову і надрукавау у лоскай друкарне «Антыпаталіцкі талефлет францускага чученота Готмана «О Фуршях или безумствах французских» з тлумачэннем пра падзеі , «Варфаламеескай ночы».Гэтым ен хацеу паказаць беларускі фанатызм грамадства, да якіх вынікау можа прывесці рэлігійны фанатызм на Беларусі.Праз год Будны піша да надрукаванага у Лоску твора А.Ф.Мутэскага « Об исправлении Речи Посполитой».Як пры паведнік і ідэолаг беларускага рэакцыйна-рэфармацыйнага руху, С.Будны прымае актыуны удзел у ра це  арвейскіх сінодау у Венгравее (1565. Сіжыне(1567), Iуі(1568), ….

У той час, калі рэлігійна –філасофскія пагляды    былі для свайго часу вельмі смелыя і набл   сітэізму. Яго адносіны да сучаснай сацыяльнай рэчаіснасці вылучаліся памяркоунасцю і асцяярожнасцю.