Ресей және Қазақстан кітапхана жүйелерінің автоматтандыру жағдайы мен негізгі даму бағыттары

       Электронды  жеткізу қызметі рерпубликалық орталық етінде әрекет етеді. Облыс және Республика кітапханаларымен келісім – шарт түзілген. Құжаттардың электронды көшірмелері іздеу жүйесін түзеп, оқырмандар қайта  сұратқанда пайдалаылады..

        Электронды  басысылымдар залының қызметі  интернетке толықтырады. Кітапханаларда барлығы оқырмадардың  интернетке кіу үшін 17 нүкте қызмет көрсетеді. Онлайн тәртібі бойынша ғылыми журнал және әйгілі басылымдар базасының   ЭБСКО халықаралық аганттігі мәліметтерін алуға болады. Әриен ұлттық кітапхана  қазіргі ақпараттық технологияны қолдануда лидер,    бірақ қиындықтар да жетеді. Бұл ең   алдымен мамандар жетіспейді – жүйелі администраторлар, бағдарламамен қамтамасыз ету мамандары, компьютер техникасы бойынша т.б.   Қазіргі ақпараттық технология бойынша білімі біар кітапхан қызметкерлерін де ешкі  дайындамаған. Бұл мамандық енді ғана пайда бола  бастады.   Ұлттық кітапхана интернетке кірудің қоғамдық пуекті, онда үйрету семинарлары, конференциялар, тағы да қызықты іс – шаралар өткізіледі.   Кітапханалар тамаша сайттар құрады. Бұған дәлел С. Бегалин атындағы мемлекеттік балалар кітапханасының веб – сайты. AWARD 2004 екінші қазақстанконкурсында бірден екі  номинацияда жеңімпаз аталуы,   ал Усть – Каменогорск өткен жылы конференция өткізіліп қазіргі ақпараттық ақпараттық қоғамда кітапхананың рөлі туралы айтылды. AWARD 2004  конкурсының жеңімпаздарды марапаттау салтының Ұлттық кітапханада өтуі кездейсоқтық емес.   Ал, Қазақстан интернет Федерациясының  баспа жұмысының презентациясының С. Бегалин атындағы мемлекеттік балалар кітапханасында өтуі осыған себеп. 2004 жылы AWARD байқауында Қазақстан республикасының Ұлттық кітапханасы айрықша аталып «Қазақстан интернетін дамытудағы үлкен үлесі үшін» белгісімен марапатталды. Бүгінгі таңда Ұлттық  кітахана қазіргі  ақпараттық технологияны және  оқырмандарға интернеттің қызмет етуін жақсарту бойынша, кітапхананы  ірі кітапхана қоймасынан мүлдем басқа мәдениет және білім ошағына айналдыру. Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасының Кітаптар мен басқа басылымдарды электронды формаға ауыстыру келесі ұстанымдармен жүргізіледі :

1. « Қазахстаника » архивтік қорынан көп сұранысқа ие әдеьбиеттерді сандық негізде құру. Бұл жерде архивтік қорда тек бір данасы бар немесе жүйе сұралатын  басылымдарды айтуға болады. Бұл оларды жоғалтып алмас үшін жүргізілетін сақтаныс шарасы.
2. Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасының құжаттық мұраны сақтау және зерттеу орталығының студиясында сирек кітаптар мен қолжазбалар қорын толық масштапты түрде сандық негізбен құру жүргізілуде. IBM компаниясының жоғары мүмкіншілігі бар әмбебап сканері сатып алынды. Қазіргі уақытта бірінші қазақ газеті «Қазақтың» әмбебап коллекциясы сандық негізделді.
3. Қазақстан республикасының Ұлттық кітапханасының музыкалық – компьютерлік студиясында арнайы дыбыстық құрылғымен музыкалық шығармаларды MP 3 форматына өткізу үшін қазақстандық винильді грам пластинкаларды сандық негіздеу жүргізілуде. Электрондық форматқа мыңдаға шығармалар өткізілді.
4. Құжаттарды электрондық тасымалдау архив қызметін жүргізу арқылы  Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасының қорынан сұраныс бойынша сканерленетін немесе келісім бойынша басқа кітапханалардан алынатын құжаттар осы архивте болады.

      2004ж дейінгі кезеңдегі кітапхана әлеміндегі  кітапханалық технология, сясат және  идеялогияның даму  тәжірибесін талқылау.

        Жоғары ақпатттық  коммуникативті мүмкіндікке негізделе  кітапханалық технологияның дамуы  республикадағы кітапхана әлеміндегі  басты бағыт болып қалады. Соңғы кезге дейін ақпараттау және телекоммуникациялаудың мемлекеттік саясаты кітапхана дамуындағы саясаттан алшақ болған стериотип сақталды.

          Мысал  – ұлттық ақпараттық инфрақұрылымының  қалыптасуы мен дамуының мемлекеттік  бағдарламасы кітапханаларды енгізбеді. Тек қазір осы бағдарламаны толықтырып ұзартуын қажетсінген шешім қабылданғаннан кейін ғана жағдай өзгере бастады.

 Сонымен кітапхана мен интернет  егіз – ағайындылар болып қалды. Осының өзі үлкен қуаныш.сонымен  Қазақстаннның Ұлттық кітапханасы көптеген зиялы интелегенцияны жетілдірген сарқылмас көнбе. Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасының көптеген жетістіктерін мойындай отырып, бас кітапханамыздың даму тарихы туралы бірер сөз етсем.

       

 

 

 

 

 

 

 

2. Ресейдегі Ұлттық кітапханасындағы автоматтандыру жұмысының көрінісі.

         

               Ресей Ұлттық кітапханасы ең ірі кітап қорына ие. Жалпы көлемі 31млн сақтау бірлігі, оның ішінде 6 мл-ға жуық сақтау бірлігі шет ел тілінде. Оқырман саны-38 мыңнан жоғары.ресей ұлттық кітапханасы бес локальды жүйе Ethernet түрі құрылған және де бес локалды жүйеге таралған 250 жұмыс орнын біріктірген ПЭВМ класс негізінде 390 болса, оның ішінде 163 жұмыс станциялары бар. Серверлер ретінде қолданылады РС386 DХ(біреу), РС486 DХ66/2 (екеу) және TeamServer – SuperSpars ( екі UNIX сервері). ББ оқырмандарына қызмет көрсетуге СD - ROM қолданылады «LanCD Server» сақтау құрылғысы мен дискіге құрылғысы мен дискіге қабылдау «Juk Box».Бағдарламалық қамтамасыз етуге РҰК-автоматтандырылған жүйесі ППП CDS/ISIS/MV.3.0. келесі технологиялық жүйелерді қосады:

• «шетел кітаптары»-жаңадан түскен шетел әдебиеттерін толықтыруға, өңдеуге және  оларды автоматтандыруды шешуге арналған.
• «Отандық ағымды баспалар» және «Шетелдік ағымды баспа»-әдебиеттердің дайықты жазбаларының түрлерін, автоматтық түрде толықтыруға арналған

РҰК толықтыру бойынша беделді ағымдарды редактрлеумен жұмыс істейді. Кітапханаға По АИБС түрі VTLS Inc. ендіру және жеткізу жайында келіссөздер жүргізледі. РҰК – да жалпы жағдайы 01.01.95 ж бастап бес локальды 14 ориентирлі – мәселелелік кітапхана ұйымдастырылған. Сонымен қатар:

Локалтді ББ:

1. «Шетел кітабы» (жаңа түсімдер) – 12500сұр.,
2. «Диссертациялар авторефераттары» - 20000 сұр.,
3. «Нормативті – техникалық құжаттар»152622 сұр.,
4. «Кітаптар қоры» - 47364 сұр.,
5. «Дезидерат» - 35000сұр.;

Мәселелік – ориентирлік ББ:

1. Ленинград.-с. Петербург туралы жаңа әдебиет.
2. С. Петербург газет беттерінде 32000
3. С. Петербург сәулеті.-6677
4. С. Петербург шіркеулері-1490
5. Ресей ұлттық кітапханасының инкунабулдары-2500
6. Ресейдің революцияға дейінгі кітапханалары
7. орыс сериал баспасының сводный каталогы-1801-1825.-13250 сұр.,
8. Ресей империя облысы мен губернияларының естелік кітаптары-8000 сұр.,
9. еврей және ресейдегі еврей сұранысы-500 сұр.,
10. Қаржы рыногы – 1834
11. Қаржы кредит жүйесі (1992 ж) – 14510
12. ББ ИНИОН РАН (экономика,ғылымтану, тарих) -60800сұр.,

ББ жалпы көлемі 1995 жылдан бастап -449309 сұр., құрайды.

Сонымен қатар локальды ББ – 266486 сұр.,

Мәселелі-ориентирлік – 182823 сұр.

13. Финанстық – несиелік жүйе (1992 ж ) – 14510сұр.,
14. БД ИНИОН РАН (Экономика, ғылымитану, тарих) – 60800 сұр.

ББ ның жалпы көлемі 1995 жылдан бастап – 449309 сұр., сонымен қатар локальды ББ – 266486м сұр. Және міселелік – бағытта – 182823 сұр.

• Ресей ұлттық кітапханасы, ресей республикалық ұлттық кітапханасының әрекетінің барлық спектірі, видео және соңғы шаралар веб – саитте мына адрес бойынша  www  nlrk ru  көрсетілген. Ресейдің Ұлттық кітапханасы (отандық және шетел ғылыми-техникалық басылымдар, жарияланбаған аударулар, диссертациялардың авторефераттары) бас орындаушы және жоғарыда көрсетілген жұмыстар координаторы, сондай-ақ жақын және алыс шетел кітапханалары мен ақпараттық өзара әрекет, ұлттық кітапханалар жүйесінің басты бөлігі.  Осы тақырыпта қорытындылай келе

 Ең  маңызды нәрсе Ресейдің  ірі кітапханаларының автоматтау жағдайының сипатын кітапұа енгізу әрекеті оның мүмкін болатын көлеміміне қарсы енді.

          Айтылғандарды  ескере отырып жұмыстың басты  мақсаты ( отандық шынайы талдауларды оқырмандарды сәтті таңдаумен қамьамасыз ету) біз берілген кітапханалар құрамымен шектеуді және көрсетілген мақсаттың әдістемелік бөлігін таратуды суреттеуге өтуді жөн санадық.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          Ресей мемлекіттік  Көпшілік Ғылыми  техникалық кітапхананың берілгендер  базасының тобына қысқаша             сипаттама.

Аты (мазмұны)	Көлемі	Ақпарат түрі	тілі	тасымалдаушы	ретроспективі
РСК – шелел кітаптары мен мерзімді басылымдардың, отандық аз тираждық басылымдардың жинақтық каталогы	700000 жазбадан аса	Адрестік – библиографиялық  библиографиялық	Орыс тілінде	Дискеттер ОНЛАЙН СD - ROM	1987 жыл
Ресей МКҒТК қоры бойынша  электронды каталог.	120000 жазба	Библиографиялық	Орыс тілінде	Дискеттер онлайн	1993 жыл
Алгоритмдер және бағдарламалар	65000 жазба	Реферативтік – библиографиялық	Орыс тілінде	Дискеттер онлайн	1984 жыл
Өндірістік каталогтар	130000 жазба	Библиографиялық аннотайциямен бірге	Орыс тілінде	Дискеттер онлайн	1989 жыл
«Сұр әдебиеттер»	20000 жазба	Реферативтік – библиографиялық	Орыс және ағылшын	Дискеттер онлайн	1991 жыл
Ресей және ТМД ұйымдары мен институттары бойынша адрестік анықтама	2000 жазба	Анықтамалық фактографиялық	Орыс және ағылшын	Дискеттер онлайн	1992 жыл
Ресей баспалары бойынша адрестік анықтама	1500 жаба	Анықтамалық фактографиялық	Орыс және ағылшын	Дискеттер онлайн	1992 жыл
30тақырыптық бағыт бойынша мәселелелік  және арнай берілгендер базасының  тобы	50000жазба	Реферативтік библиографиялық	Орыс және ағылшын	Дискеттер онлайн	1991 жыл

          Ресей мемлекіттік  Көпшілік Ғылыми техникалық кітапхананың берілгендер базасының тобына қысқаша             сипаттама.

 

 

                                             Қорытынды

       

        Әр- бір халықтың кемелдікке келгендігін, ертеден келе жатқан өзівне тән өркениеттің нышаны бар екендігі көрсететін қасиетті орындары болады.

         Сонндай орындардың бірі – Кітапхана. Кітап сүйер қауымның демеушілік бұлаынан бастау алып, оқырмандарына қызмет ете бастаған кітапхана, бүгінде ғасырға жуық тарихы білімнің, мәдениеттің, өркениеттің ордасына айналған үлкен шаңырақ, елдігімізді, егемендігімізді танытатын рухани орда – мәңгілік парасат мекені. Оған дәлел, қойнауында сан ғасырлар тарихынан сыр шертетін, тамырын тереңге жайған ұлы дала өркениетінің рухани әлемінің жатуы. Кітапхана – халқымыздың ғасырдар бойы жинап, саралап,  сақтап келген рухани мирасын  қайта пайымдап, өкелең қауымымыздың өмірлік құндылылығына, мәңгілік қазынасы – рухани нәр көзіне айналдырып, жаңа қоғамдық ананы, мәдени ортаны қалыптастыруда өзіндік қолтаңбасы мен танылып келе  жатқан  бірден бір мәдени мекеме болып табылады.

        ХХΙ ғасыр ақпарат ғасыры десек ғаламдық ақпараттық кеңістікте кітапхананың өзіндік орны бар екені сөзсіз. Осы тұрғыдан айтатын болсақ, кітапхана отандық ақпараттық кеңістікті қалыптастыра отырып, сол кеңістікті әлемге танытатын үлкен ақпарат орталығы болып табылады.   Кітапхана жұмысында жаңа серпіліс ол – кітапханалық процестердің автоматтандырылуы. Қазақстанда кітапханаларды автоматтандыру дағдайын жақсарту үшін кезек күттірмейтін шаралар ретінде төмендегі шарттар ұсынылады:

• Қазіргі компьютер технологиясы және телекоммуникация құралдары негізінде, қазақстан және әлемдік ақпарат ресустарына еркін кіруді жүзеге асыратындай етіп кітапхана компьютер желісінің құрылуы.
• Кітапханалардың материалдық ресурстарымен жабдықталуы.
• Түрлі деңгейдегі кітапхана және ведомстваға қатысты сондай – ақ мемлекеттік басшылық органдары ретінде интелектуалды және қаржылық ресурстарды қалыптастыру;
• Еңбек және қаржы шығынын барынша азайту мақсатында кітапханалардың ақпараттық ресурстарын біріктіру және олардың тиімді пайдаланылуын мамандар арқылы қамтамасыз ету.

        Берілген тапсырмалардың  орындалуы үшін мемлекеттік қолдау  және кітапханаларға ұлттық бағдарлама  қажет. Курстық жұмысымды қорытындылайтын  болсам, кітапханаларды автоматтандыру  қазіргі кезеңдегі ең өзекті  мәселелердің бірі болып отыр. Ақпаратты тарату, алмасу және пайдалануда кітапханалардың интернетпен тікелей байланыста жұмыс істеуі маңызды болып отыр.

       

    

 

 

 

                        Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

 

 

1. Васильев А.В. Автоматизация технологических процессов  помплектование неприодическими иданиями в системе библиотеки па естественным наукам БЕН РАН//Научные и технические библиотеки.-1996.- №7.-с.12-15.

 

2. Васильев А.В. Компоексная автоматизация процессов комплектования и оброботки литературы//Научные и технические библиотеки.-1995.- .-№2.-С.74-78.

 

3. Власова С.А. система обслужования читателей на ПЭВМ// Научные и технические библиотеки.-1997.- .-№3.-С.62-65.

 

4. Власова С.А. Использование зовременных технических средств в службе межбиблиотечного абонемент// Научные и технические библиотеки.-1995.- .-№4.-С.51-52.

 

5. Воройский Ф.С, Моздор С.В Проектирование информационной технологии и автоматизированных рабочих мест в составе служб предприятии.- Москва: ВИМИ,1992. – 76с.

 

6. Громов Г.Р . Национальные информационные ресурсы: проблеммы промышленной эксплуатации. – Москав: Наука, 1985.-235с.

 

7. Зеленина Г.Н. «Библиотка – 4 » и ее использование в библиотеках вузов Челябинска.-Челябинск: ЧГТУ,1995.-6с.

 

8. Лавренова О.А. Состояние и перспективы развития средств автоматизации Россииской Государственной библиотеки.-Москва:РГБ,1995.-8с

 

 

9. Применеие ЭВМ в библиотечно – информационной технологии.-Москва: БЕНРАН,1995.-120с.

 

 

 

10. Воройский Ф.С. Автоматизация в Москве//Библиотека.-1994.-№10.-С.46-48.

 

11. Воройский Ф.С. Проблемы коорденнации и обеспечения работ по созданию АБИС и их региональных сетей в Россий//Библиотека.-1994.-№14.-С 16-17.

 

12. Кармишинская Г.Информационные технологии и ресуры//Мир библиотеки.-2007.-  №1.-С.4.

 

 

13. Малинин К.И. Электранная доставка документов – новая форма    доступа к ресурсам библиотек//Мир библиотеки.- 2004.- №1.-С.21-22.

    

14. Малинин К.И. Новые технологии //Мир библиотеки.- 2004.- №1.-С.21-22.

  

 

15. Маринин С.Н. Интернет и Библиотеки//Мир библиотек.-2003.- №2.-С.22-23.

 

16. Меняев М.Ф. библиотечные автоматизированные рабочие станции»//Научные и технитические библиотеки.-1997.-№3.-С.27-29.

 

17. Меняев М.Ф. Компьфтеризациыя библиотечной технологии на базе ЭВМ //Научные и технитические библиотеки.-1991.-№10.-С.82-91.

 

18. Меняев М.Ф. Библиотечные автоматизированные рабочие станции»//Научные и технитические библиотеки.-1997.-№3.-С.27-29